XPS (XML Paper Specification)
XPS (XML Paper Specification) is een documentformaat van Microsoft dat de exacte, vaste lay-out van een pagina vastlegt in een op XML gebaseerd bestand, zodat een document er op elk scherm en op elke printer identiek uitziet. Je kunt XPS zien als het Microsoft-antwoord op PDF: een “wat-je-ziet-is-wat-je-print”-formaat dat tekst, lettertypen, afbeeldingen en kleuren precies op hun plek houdt. In de printwereld is XPS extra belangrijk, want vanaf Windows Vista gebruikt Windows het XPS-formaat ook intern als spoolformaat: de tussentaal waarin je printopdracht wordt beschreven voordat hij naar de printer of naar de cloud gaat. Andere schrijfwijzen die je tegenkomt zijn OpenXPS (de gestandaardiseerde variant, bestandsextensie .oxps) en het XPS-printpad.
Hoe werkt XPS precies?
Een XPS-bestand is technisch gezien een ZIP-archief. Open je het met een uitpakprogramma, dan vind je binnenin een verzameling XML-bestanden, lettertypen en afbeeldingen die samen elke pagina beschrijven. Dat is meteen de kern: in plaats van “vertel de printer wat hij moet tekenen met commando’s”, beschrijft XPS de pagina als een vaste, afgeronde afbeelding van tekst en vormen. Elke letter staat op een exacte coördinaat, elke kleur is precies gedefinieerd. Daardoor kan het resultaat niet meer verschuiven tussen apparaten.
In Windows speelt XPS twee rollen. De eerste is als los bestand: met de ingebouwde Microsoft XPS Document Writer kun je vanuit elk programma “printen naar XPS” en zo een .xps- of .oxps-bestand maken, net zoals je “print naar PDF” kent. De tweede rol is onzichtbaar maar belangrijker: het XPS-printpad. Vroeger vertaalde Windows alles wat je printte via het oudere GDI/EMF-systeem. Sinds Windows Vista kan Windows je printopdracht in plaats daarvan als XPS-spoolbestand klaarzetten, dat vervolgens door de printerdriver (een zogeheten XPSDrv-driver) wordt omgezet naar de taal die jouw specifieke printer spreekt, zoals PCL of PostScript.
Kort samengevat is de reis van een printopdracht: jouw programma maakt een document, Windows verpakt dat als XPS-spoolbestand, en pas op het laatste moment wordt het vertaald naar iets wat de printer begrijpt. Dat “laatste moment”-principe is precies waarom XPS goed past bij moderne, serverloze en cloud-gebaseerde printoplossingen.
Waarom is XPS belangrijk voor jou?
- Betrouwbare weergave. Wat de gebruiker op het scherm ziet, komt er ook zo uit de printer. Geen verschoven marges, ontbrekende lettertypen of vreemde kleuren.
- Compacter en efficiënter dan EMF. Het oudere EMF-spoolformaat produceerde vaak grote, apparaatafhankelijke bestanden. XPS is apparaatonafhankelijk, wat het netter maakt om op te slaan en over een netwerk of internet te versturen.
- Ideaal voor uitgesteld printen. Omdat een XPS-job pas op het eind naar printertaal wordt vertaald, kun je hem veilig vasthouden totdat een gebruiker zich bij een apparaat identificeert. Dat is de basis van pull printing en follow-me printing.
- Open standaard beschikbaar. De OpenXPS-variant is door de standaardisatieorganisatie Ecma vastgelegd, waardoor het formaat niet volledig aan één leverancier vastzit.
- Geschikt voor de cloud. Een gestandaardiseerd, apparaatonafhankelijk spoolformaat is precies wat je nodig hebt als de printopdracht via internet in plaats van via een lokale printserver reist.
XPS vergeleken met andere printformaten
XPS is niet het enige formaat dat een rol speelt in de printketen. Om te begrijpen waar het staat, zet je het naast de bekendste alternatieven. Let op het verschil tussen een spool-/documentformaat (beschrijft de pagina) en een printertaal (instructies specifiek voor het apparaat).
| Formaat | Type | Van wie | Rol in de printketen |
|---|---|---|---|
| XPS / OpenXPS | Document- en spoolformaat (XML) | Microsoft / Ecma | Vaste lay-out; standaard-spoolformaat in Windows |
| Documentformaat | Adobe / ISO | Vaste lay-out; veelgebruikt voor delen en direct printen | |
| EMF | Ouder spoolformaat | Microsoft | Klassiek Windows-spoolpad (GDI), apparaatafhankelijk |
| PCL | Printertaal | HP | Instructies die de printer direct uitvoert |
| PostScript | Printertaal | Adobe | Instructies voor high-end en grafische printers |
De belangrijkste les uit deze tabel: XPS en PDF beschrijven allebei hoe een pagina eruitziet, terwijl PCL en PostScript vertellen hoe een specifieke printer dat moet uitvoeren. XPS zit daar handig tussenin: het is netjes en apparaatonafhankelijk, maar wordt op het laatste moment alsnog naar de juiste printertaal vertaald.
XPS in de praktijk
Voorbeeld 1 – onderwijs. Een middelbare school met honderden leerlingen en docenten wil af van de printserver in de meterkast. Docenten printen toetsen en lesmateriaal vanaf verschillende laptops. Doordat Windows de printopdrachten als XPS-spoolbestanden klaarzet, kan een cloud print-oplossing die opdrachten veilig in de wachtrij houden. De docent loopt naar een willekeurige multifunctional, logt in met de personeelspas, en pas dan wordt de XPS-job vertaald en uitgeprint. Vertrouwelijke toetsen blijven niet meer op de printer liggen, en de school hoeft geen server meer te beheren.
Voorbeeld 2 – zorg. In een zorginstelling printen behandelaars patiëntgegevens vanaf werkplekken door het hele gebouw. Privacy is hier geen wens maar een eis. Omdat de XPS-spooljob pas bij het apparaat wordt vrijgegeven nadat de medewerker zich heeft geïdentificeerd, komt gevoelige informatie nooit onbeheerd uit de printer. Dit sluit direct aan op de eisen rond AVG en NEN 7510, de norm voor informatiebeveiliging in de zorg.
XPS en cloudprinten via Cloudprinten.nl
Het mooie aan XPS is dat het naadloos aansluit op de manier waarop moderne cloud print-management werkt. Doordat Windows opdrachten al als apparaatonafhankelijke XPS-bestanden aanlevert, kan software zoals Printix, PaperCut of MyQ die opdrachten in de cloud verwerken, beveiligen en pas bij het juiste apparaat vrijgeven. Zo hoef je geen printserver meer in de lucht te houden.
Bij Cloudprinten.nl helpen we je die stap zonder gedoe te zetten. Wil je begrijpen wat het betekent om je printserver te vervangen, lees dan onze uitleg over serverloos printen. En overweeg je de overstap serieus, dan wijst het stappenplan om je printserver te vervangen door de cloud je precies de weg.
Verwante termen
Veelgestelde vragen over XPS
Wat is het verschil tussen XPS en OpenXPS?
XPS is de oorspronkelijke Microsoft-versie met de extensie .xps. OpenXPS (.oxps) is de gestandaardiseerde, open variant die door Ecma is vastgelegd. Ze zijn technisch vrijwel identiek; OpenXPS is bedoeld om het formaat leverancieronafhankelijk en breder bruikbaar te maken.
Moet ik zelf iets met XPS doen?
Meestal niet. XPS werkt achter de schermen als spoolformaat in Windows. Je merkt er in de praktijk niets van; je klikt gewoon op “printen”. Alleen als je bewust een .xps-bestand aanmaakt via de XPS Document Writer, kom je het formaat als los bestand tegen.
Is XPS hetzelfde als PDF?
Ze lijken sterk op elkaar: beide leggen een vaste pagina-lay-out vast die overal identiek weergegeven wordt. Het grote verschil is de herkomst en het gebruik. PDF is de wereldwijde standaard voor delen en archiveren, terwijl XPS vooral binnen het Windows-printsysteem een rol speelt.
Werkt cloudprinten met XPS?
Ja, en juist heel goed. Omdat XPS een apparaatonafhankelijk spoolformaat is dat pas op het laatste moment naar printertaal wordt vertaald, is het ideaal om printopdrachten veilig in de cloud te verwerken en pas bij het apparaat vrij te geven. Dat maakt het een natuurlijke bouwsteen onder serverloos en beveiligd printen.